Een batterij-energieopslagsysteem (BESS) slaat elektriciteit op in lithium-ioncellen en geeft die later weer af. Het grootste risico is een thermal runaway: een cel die zichzelf ongecontroleerd opwarmt en daarbij brandbare en giftige gassen afgeeft. Dat kan leiden tot brand, een explosie en, als het niet wordt gestopt, uitbreiding naar andere cellen. PGS 37-1 is opgebouwd rond deze ene gebeurtenis: voor elke typical is de thermal runaway de "ongewenste gebeurtenis" in de risicoanalyse.
Wat een BESS is
PGS 37-1 spreekt van een energieopslagsysteem (EOS): de lithiumhoudende energiedragers, het energiemanagementsysteem, de omvormers en de transformator, met voorzieningen zoals ventilatie, detectie, koeling en een brandbeheerssysteem. Het batterijmanagementsysteem (BMS) is daar een "onlosmakelijk" onderdeel van. Zie wat is een BESS?
Het aantal grote systemen groeit snel. Volgens het CBS stonden er eind 2023 in Nederland 40 batterijsystemen groter dan 1 MWh, eind 2024 84 en eind 2025 (voorlopig cijfer) 286, samen goed voor 1.575 MWh.
Wat er mis kan gaan
- Thermal runaway: meer warmteproductie dan warmteafvoer, waardoor druk en temperatuur zeer snel stijgen. Zie thermal runaway.
- Giftige en brandbare gassen: PGS 37-1 noemt onder meer koolmonoxide, waterstof en waterstoffluoride. In een afgesloten ruimte kan een explosief mengsel ontstaan. Zie gassen en explosiegevaar.
- Lastig te blussen: water koelt, maar een cel in thermal runaway produceert zelf warmte. Zie batterijbrand blussen.
- Herontsteking: beschadigde cellen kunnen uren of dagen later opnieuw opwarmen. Zie herontsteking en restenergie.
- Overige gevaren: corrosief en giftig bluswater, lekkend elektrolyt en elektrische gevaren.
Batterijchemie: LFP en NMC
Niet elke lithium-ionbatterij gedraagt zich hetzelfde. Ministerie en NIPV vergelijken vooral twee celchemieën: LFP en NMC. Volgens het ministerie van IenW, op basis van RIVM-onderzoek, is LFP "in veel aspecten veiliger" dan NMC, maar kunnen de effecten groter zijn als het eenmaal misgaat. PGS 37-1 maakt geen onderscheid tussen beide. Zie LFP of NMC.
Hoe vaak gaat het mis?
Incidenten zijn zeldzaam, maar wel ingrijpend. Het Amerikaanse onderzoeksinstituut EPRI meldt dat het aantal BESS-incidenten per ingezette GWh wereldwijd tussen 2018 en 2025 met 98 procent is gedaald; EPRI kan niet garanderen dat zijn database alle incidenten bevat. Volgens het NIPV was de eerste brand in Nederland in een EOS met lithium-ionbatterijen op 25 december 2023 op de Automotive Campus in Helmond. Het ging om een mobiel EOS met 2.320 kWh LFP-batterijen in een container, gebouwd vóór de publicatie van PGS 37-1. Later die week ontstond in hetzelfde systeem opnieuw brand; het incident liep tot en met 30 december.
Van risico naar maatregel
PGS 37-1 werkt met elf doelen, die bijna allemaal draaien om het voorkomen, vroeg opmerken of beheersen van een thermal runaway:
- Voorkomen: goede producten (IEC 62933-5-2 en NEN-EN-IEC 62619), een BMS dat overladen en diep ontladen voorkomt, klimaatbeheersing en bescherming tegen aanrijden, weer en sabotage.
- Vroeg opmerken: gasdetectie op koolmonoxide met kruisgevoeligheid voor waterstof, continue monitoring en automatisch afschakelen.
- Beheersen: brandwerende scheidingen of afstand, aantoonbare bescherming tegen brandpropagatie, ventilatie en drukontlasting, en een noodplan dat ook bij de hulpdiensten ligt.
Welke maatregelen dat concreet zijn, leest u in de rubriek eisen en maatregelen. PGS 37-1 is (stand oktober 2026) niet wettelijk aangewezen, maar kan via vergunning, zorgplicht, omgevingsplan of verzekeraar wel voor u gelden; zie is PGS 37-1 verplicht?.
Thuisbatterijen
Particuliere thuisbatterijen vallen buiten PGS 37-1. Ook bij kleinere systemen speelt het risico van thermal runaway; het NIPV publiceerde daarvoor aparte veiligheidsprincipes. Zie thuisbatterij.